Jazda westernowa - konkurencje, styl jazdy i czym różni się od klasycznej

Jazda westernowa jest w Polsce opisywana głównie przez rekwizyty. Inne siodło, kapelusz, luźna wodza, muzyka na zawodach. Z zewnątrz wygląda to na kwestię stylistyki - ten sam sport w innym przebraniu.

Tak nie jest i warto zobaczyć, gdzie leży prawdziwa granica. Western wyrósł z pracy, nie ze sportu, a wszystko, co go wyróżnia - od kształtu siodła po sposób trzymania wodzy - jest rozwiązaniem konkretnego problemu człowieka, który spędzał na koniu cały dzień i musiał mieć przy tym wolną rękę.

Przegląd pozostałych konkurencji konnych zawiera przewodnik dyscypliny jeździeckie.

Skąd się wziął

Z pracy przy bydle. Styl przywieźli do Ameryki hiszpańscy osadnicy, a ukształtowali go vaqueros i późniejsi amerykańscy kowboje, dla których koń był narzędziem pracy na dystansie kilkudziesięciu kilometrów dziennie.

Z tej jednej okoliczności wynikają prawie wszystkie cechy stylu:

Jedna ręka musi zostać wolna. Druga trzymała lasso, bramę albo narzędzie. Stąd prowadzenie konia jedną ręką i stąd neck reining, czyli skręcanie przez przyłożenie wodzy do szyi, a nie przez ciągnięcie za pysk.

Koń musi pracować samodzielnie. Człowiek zajęty krową nie może jednocześnie prowadzić konia krok po kroku. Stąd wyszkolenie nastawione na to, żeby koń kontynuował zadanie bez przypominania.

Siodło musi być wygodne przez osiem godzin. Stąd jego ciężar i rozmiar - szeroka, długa poducha rozkłada ciężar jeźdźca na znacznie większą powierzchnię grzbietu niż siodło klasyczne. Róg z przodu nie jest uchwytem dla jeźdźca, tylko miejscem do zamocowania lassa.

Sprzęt i dosiad

Dosiad westernowy jest wyprostowany i głęboki, z nogą opuszczoną niżej niż w jeździe klasycznej. Jeździec siedzi, a nie balansuje - w przeciwieństwie do półsiadu skoczka czy aktywnego dosiadu ujeżdżeniowego.

Chody mają własne nazwy, bo różnią się tempem od klasycznych odpowiedników:

Jog i lope są wolniejsze i bardziej płaskie od swoich klasycznych odpowiedników z prostego powodu: mają być wygodne dla kogoś, kto siedzi w siodle cały dzień.

Konkurencje

Dzielą się na trzy grupy według tego, co właściwie rozstrzyga o wyniku.

Oceniane przez sędziów

Reining. Najważniejsza konkurencja westernowa i jedyna, która zyskała status zbliżony do dyscypliny sportowej w klasycznym rozumieniu. Para wykonuje ustalony wzór złożony z galopowania po dużych i małych kołach, piruetów w miejscu, zmian nogi w locie, nawrotów i zatrzymań z poślizgiem, w których koń wsuwa zad pod siebie i sunie po podłożu, podczas gdy przednie nogi idą dalej.

Ocena działa odwrotnie, niż podpowiada intuicja: para zaczyna od ustalonego wyniku wyjściowego, a sędzia dodaje i odejmuje punkty za każdy element osobno - za wykonanie lepsze lub gorsze od poprawnego. Można więc skończyć zarówno powyżej, jak i poniżej punktu startowego.

Western pleasure. Kilka koni jednocześnie na ujeżdżalni wykonuje polecenia sędziego dotyczące chodu i kierunku. Ocenia się spokój, równomierność i wygodę ruchu - nazwa bierze się stąd, że koń ma wyglądać na takiego, na którym jazda jest przyjemnością.

Trail. Tor przeszkód odtwarzających sytuacje z pracy w terenie: otwarcie i zamknięcie bramy bez puszczania jej z ręki, przejście przez most, cofanie po wyznaczonym kształcie, przekraczanie drągów. Ocenia się spokój i dokładność, nie czas.

Ranch riding. Konkurencja młodsza od pozostałych i będąca reakcją na zarzut, że western pleasure oddalił się od pracy. Koń ma poruszać się chodami naturalnymi i roboczymi, bez przesadnie wolnego i niskiego ruchu.

Na czas

Barrel racing. Wyścig wokół trzech beczek ustawionych w trójkąt, pokonywanych w kształcie koniczyny. Liczy się czas, a strącenie beczki kosztuje doliczenie sekund karnych. Konkurencja najszybsza i najbardziej czytelna dla przypadkowego widza.

Pole bending. Slalom między tyczkami ustawionymi w linii, tam i z powrotem, również na czas i również z karą za strącenie.

Z udziałem bydła

Cutting. Koń i jeździec oddzielają jedną sztukę od stada i nie pozwalają jej wrócić. Po wyborze krowy jeździec opuszcza rękę z wodzą i od tego momentu koń pracuje sam - czyta ruch krowy i zastawia jej drogę szybciej, niż człowiek zdążyłby zareagować. Sędzia ocenia między innymi to, na ile jeździec powstrzymał się od pomagania.

Working cow horse. Połączenie wzoru reiningowego z pracą przy krowie: najpierw część bez bydła, potem zatrzymywanie i zawracanie sztuki wzdłuż ściany ujeżdżalni.

Gdzie leży prawdziwa różnica

Sprzęt jest skutkiem, nie przyczyną. Różnica, która naprawdę dzieli oba style, dotyczy podziału ról.

W jeździectwie klasycznym jeździec prowadzi konia w sposób ciągły. Kontakt z pyskiem jest stały, pomoce działają przez cały czas trwania figury, a w ujeżdżeniu jakość tego prowadzenia jest wprost przedmiotem oceny - opisuje to szerzej tekst o ujeżdżeniu.

W westernie kierunek jest odwrotny. Sygnał ma być krótki, a potem koń ma utrzymać to, co zostało mu zadane, bez przypominania. W cuttingu ta zasada dochodzi do granicy: jeździec świadomie rezygnuje z wpływu na konia i jest oceniany za to, jak dobrze potrafi nie przeszkadzać.

Dlatego przesiadka między stylami jest trudniejsza, niż wygląda, i to w obie strony. Jeździec klasyczny na koniu westernowym zwykle przeszkadza nadmiarem sygnałów, a westernowy na koniu ujeżdżeniowym daje ich za mało i za późno.

Co to oznacza dla stajni

Western nie wymaga osobnej infrastruktury. Nie potrzeba parkuru ani czworoboku z literami, wystarczy ujeżdżalnia o rozsądnej nawierzchni - a przy konkurencjach z bydłem dochodzi sprzęt i zaplecze, których w zwykłym ośrodku i tak nie będzie.

Realne komplikacje są dwie i obie dotyczą koni, nie placu.

Osobny sprzęt na konia, nie na jeźdźca. Siodło westernowe ma inny kształt komory i inaczej układa się na grzbiecie. Nie jest to siodło klasyczne w innej skórze i nie dopasuje się do każdego konia w stajni.

Koń szkolny nie lubi dwóch języków. To jest problem, który ujawnia się dopiero po kilku miesiącach. Koń używany naprzemiennie przez jeźdźców klasycznych i westernowych dostaje sprzeczne sygnały - raz uczy się reagować na stały kontakt, raz na jego brak. Zwykle kończy się tym, że robi obie rzeczy przeciętnie i gorzej nadaje się do nauki niż wcześniej. Jeżeli ośrodek chce prowadzić oba style, w praktyce oznacza to rozdzielenie koni, a nie tylko siodeł.

Ten drugi punkt jest wariantem szerszego problemu z planowaniem pracy konia szkolnego, który opisuje osobny tekst o obciążeniu konia szkolnego.